test

නින්ද සහ මොළයේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ හුවමාරු වන තොරතුරු පිළිබඳව සාමාජිකයෙකු යොමු කළ වැදගත් විමසීමක් සහ එහි සැබෑ විද්‍යාත්මක පසුබිම විමසා බලමු. සාමාජිකයෙකුගේ ගැටළුව: "මම ෆේස්බුක් පෝස්ට් එකක් දැක්කා නිදි මැරුවාම මොළේ සෛල වලට හානියක් වෙනවා, ඒකෙන් මොළේ වයසට යනවා වගේ දෙයක් වෙනවා, ඒ හානිය නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කරගන්න නම් ඒ නින්ද නැති වෙච්ච කාලයට සමාන කාලයක් නින්ද නැවත ලබා ගත්තම ඒක හරි යනවා කියලා. මට දැනගන්න ඕන මමත් මේකේ මුල හරිය අහලා තිබ්බත්, අන්තිමට මේකේ කියලා තියෙන දේ ඇත්තක්ද කියලා. ඒ කියන්නේ 'නින්ද නැති වෙච්ච කාලය නිදා ගත්තොත් නැවත ප්‍රශ්නේ හරි යනවද?'" මගේ අදහස් මුලින්ම කියන්න ඕන, මේ යොමු කළ ගැටළුව ඉතා හොඳ කතාබහක් වෙනුවෙන් ආරම්භයක්. ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්‍රිත තත්ත්වයන් ගැන විවිධ තොරතුරු සමාජ මාධ්‍ය තුළ දැන් දැන් පළ වෙනවා. ඒ අතර යාවත්කාලීන නොවූ, අර්ධ සත්‍ය හෝ ඇතැම් වාණිජ අරමුණු සහිත නොමග යවන තොරතුරුද තිබෙනවා. අද දවසේ සෞඛ්‍ය විද්‍යාත්මක පරිසරය තුළ වැඩි පිළිගැනීමක් ඇති තොරතුරු මත පදනම්ව කරුණු කිහිපයක් මෙසේ පැහැදිලි කරමු: 1. ප්‍රමාණවත් නින්දක් නොලැබීම සමස්ත සෞඛ...

*"තනිවෙන්න ඉඩ දෙන්න මටයි මගේ හිතටයි වැලපෙන්න ඉඩ දෙන්න මටයි මගේ නෙතටයි..."* අනූව දශකයේ මැද භාගයේ අජිත් ආරියරත්නයන් ගැයූ මේ සුන්දර ගීතය විටෙක තනිව හුදකලා මොහොතක අපූරු රසයක් විඳින්නට උදව් වුවද, දීර්ඝකාලීනව සිරුර හා මනස "තනිකම" නමැති පීඩාකාරී හැඟීම තුළ සිරවී සිටීම බරපතල සෞඛ්‍ය අවදානමකට මගපාදයි. 1. හුදකලාව (Social Isolation) සහ තනිකම (Loneliness): වෙනස කුමක්ද? හුදකලාව (Social Isolation): භෞතිකව විශාල පිරිසක් සමඟ නොගැටී, නිශ්ශබ්දව හෝ තමන්ගේ පාඩුවේ ජීවත්වීමයි. මෙය බොහෝ විට පුද්ගලික තෝරාගැනීමක් (Choice) විය හැකි අතර, නිවැරදිව පවත්වා ගන්නේ නම් එයින් මානසික සුවයක්ද ලැබිය හැක. තනිකම (Loneliness): තනිකම යනු හුදෙක් භෞතික තත්ත්වයක් නොව වේදනාකාරී හැඟීමකි (Distressing subjective feeling) . තමන් අපේක්ෂා කරන ආකාරයේ අව්‍යාජ, ගැඹුරු හෝ ආදරණීය අන්තර්සබඳතා නොමැති වීම නිසා සිත තුළ හටගන්නා අඩුවකි. 💡 ප්‍රායෝගික සත්‍යය: එකම නිවසේ පවුලේ සැම එකට සිටියත්, රැකියා ස්ථානයේ සිය ගණනක් වටවී සිටියත්, ෆේස්බුක් මිතුරු ලැයිස්තුවේ 5000ක් සිටියත් හිතින් "මම තනිවෙලා" යන හැඟීමෙන් පීඩ...

ඩිමෙන්ෂියාව පිළිබඳ ප්‍රජාව තුළ සාකච්ඡා වන වැදගත්ම පැතිකඩක් වන්නේ, එය වළක්වා ගැනීමට හෝ පමා කරගැනීමට තරුණ/මැදි වියේ සිටම කළ හැක්කේ කුමක්ද යන්නයි. සාමාජික යුවලකගේ විමසීම: "වයස 38 පසුවන දෙපළක් වන අපිට අනාගතයේ ඇති විය හැකි ඩිමෙන්ෂියා තත්ත්වයක් මගහරවා හෝ වළක්වා ගැනීම සඳහා දැන් සිටම ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ග හෝ පිළිපැදිය යුතු/පවත්වාගත යුතු ජීවන රටාව ගැන අදහසක් දැන ගැනීමට කැමතියි. අප වයසට ගිය පසු අපිව බලාගැනීමට කිසිවෙකු නොමැති වෙයි යන උපකල්පනය මත මෙය විමසන බව කාරුණිකව සලකන්න." බොහෝ දෙනෙකු "ලෙඩ වූ පසු ප්‍රතිකාර ගැනීම" ගැන පමණක් සිතන පරිසරයක, වයස 38 වැනි තරුණ මැදි වියේදීම මෙවැනි පෙර සූදානමක් ගැන විමසීම අතිශය ප්‍රශංසනීයයි. The Lancet Commission: ඩිමෙන්ෂියා අවදානම 45%කින් අඩුකරන සාධක 14 (Modifiable Risk Factors) ජාත්‍යන්තර ඩිමෙන්ෂියා පර්යේෂණ අනුව (The Lancet Commission on Dementia Prevention, Intervention, and Care), ඩිමෙන්ෂියා රෝග තත්ත්වයන්ගෙන් 45%ක් පමණ පහත සාධක 14 පාලනය කරගැනීමෙන් වළක්වා ගැනීමට හෝ සැලකිය යුතු ලෙස පමා කරගත හැක: 1. ළමා වියේදී නිසි පාසල් අධ්‍යාපනයක් ලැබීම ළ...

ඩිමෙන්ෂියා තත්ත්වයක් සමඟ ජීවත්වන වැඩිහිටියෙකුගේ ශරීරයේ ඇතිවන වෙව්ලීම (Tremors) පිළිබඳව ප්‍රජාවෙන් යොමු වූ වැදගත් සාකච්ඡාවකට ප්‍රායෝගික හා සායනික කරුණු විමසා බලමු. සාමාජිකයෙකුගේ ගැටළුව: "ඩිමෙන්ෂියා රෝගියෙකුගේ ශරීරය වෙව්ලීමට හේතු මොනවාද? ප්‍රතිකාර කරත් එය විටින් විට මතුවනවා. වෛද්‍යවරුන්ටද මෙය පාකින්සන් රෝගයද යන්න නිශ්චිතවම කීමට අපහසුයි. මෙම රෝග ලක්ෂණ තියෙන ඩිමෙන්ෂියා රෝගීන් ඉන්නවාද?" 1. රෝග ලක්ෂණ නිරීක්ෂණයේ වැදගත්කම (Observation & Evidence) ඩිමෙන්ෂියා හෝ ආශ්‍රිත ස්නායුක තත්ත්වයන් නිවැරදිව විනිශ්චය කිරීමට වෛද්‍යවරයාට පමණක් තනිව අපහසුය. එහිදී පවුලේ සාමාජිකයන් සහ සාත්තු සපයන්නන් ලබාදෙන දිනපොත් සටහන් (Log/Diary) සහ නිරීක්ෂණ අතිශය තීරණාත්මක වේ. වෙව්ලීම (Tremor) නිරීක්ෂණය කළ යුතු ආකාරය: ස්වභාවය: අතක, පයක හෝ මුළු සිරුරේම පවතින ගැස්මක්ද? රටාව: එකම රිද්මයකට සිදුවන පැද්දීමක්ද (Rhythmic tremor)? විවේකයේදී (Resting tremor): කිසිදු කාර්යයක නොයෙදී විවේකයෙන් සිටින විටත් අතැඟිලි කරකවන චලනයක් (Pill-rolling tremor) ලෙස පවතීද? වෙහෙස/කාර්යයේදී (Action/Intention tremor): යමක් අල්ලන්න...