test

("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, සමහර විට ඔබ බොහෝ දෙනෙක් නොදකින, නොවිඳින වෙනස් සිදුවීම් මාලාවක් ඔබත් එක්ක බෙදා ගන්නටයි. ඒ තුළින් ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්‍රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන මගේ සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබේ කරමින්, මෙම තත්ත්වය ගැන යම් දැනුමක්, තොරතුරක් ලබා දීමයි මගේ අරමුණ.) පළමු හමුවීම: දවස සිකුරාදා සිදුවීම: සේවාලාභියෙකු සමඟ පළමු හමුවීම (Intake & Assessment) "මට ඒ සිදුවීම හොඳට මතකයි... අපි හිම කන්ද පහළට වේගයෙන් එමින් හිටියේ. මතක විදියට තදින් හිරු එළිය තිබුණා. හැමෝම හරි සන්තෝසෙන් විනෝද වුණා. අන්තිමට මට මතක මාව අන්ධ වුණා වගේ හැඟීමක්... ඊට පස්සේ වුණු දේ ගැන හරි මතකයක් නෑ." මගේ දරුවන්ට වඩා අවුරුදු දෙක තුනක් විතර වැඩිමල් මේ තරුණ කොළු ගැටයා කියාගෙන යයි. "හ්ම්... ඒ තමයි එයා ස්කී-ඩූ (Ski-doo / Snowmobile) ගිය අවසාන දවස. මාස හතරක් රෝහලේ හිටියා. ශල්‍යකර්ම තුනක් කළා ජීවිතය බේරගන්න..." ඔහු සමඟ පැමිණි අම්මා කතාව මැදට එකතු වූවාය. "මගේ පෙම්වතියත් එයින් තුවාල වුණාලු. ඒත් දැන් එය...

මතක ධාරිතාව වර්ධනය කර ගැනීමට සහ ඩිමෙන්ෂියාව පමා කර ගැනීමට කළ හැකි විශේෂිත ව්‍යායාම මොනවාදැයි ප්‍රජාව අතරින් නිතර නැගෙන ගැටළුවකට ප්‍රායෝගික හා චිකිත්සීය පිළිතුරක් විමසා බලමු. මොළයේ සෞඛ්‍යයට වගකියන ප්‍රධාන ව්‍යායාම ක්‍රම 2ක් පොදුවේ මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය හා මතක ශක්තිය (Cognitive Health) සුරැකීම සඳහා ප්‍රධාන ව්‍යායාම ධාරාවන් දෙකක් දායක වේ: කායික ව්‍යායාම (Physical Exercises): රුධිර ගමනාගමනය, ඔක්සිජන් සහ පෝෂක සැපයුම ඉහළ නැංවීම. සංජානනීය ව්‍යායාම (Cognitive Exercises): මොළයේ ස්නායුක සම්බන්ධතා (Synapses) සහ බුද්ධිමය හැකියාවන් තියුණු කිරීම. මේ දෙකෙහිම එකතුවෙන් සැකසෙන ඉහළම ප්‍රතිඵලදායක ආකෘතිය වන්නේ Simultaneous Cognitive and Exercise Training (SCET) හෙවත් Dual-Task Activities (DTA) යි. WWT (Walking While Talking) ව්‍යායාම ආකෘතිය මතකය දුර්වල වීම සහ ඩිමෙන්ෂියා අවදානම පමා කිරීම සඳහා සායනිකව බහුලව භාවිත වන සරලම හා ප්‍රබලතම DTA ආකෘතියක් වන්නේ WWT (Walking While Talking) යි. සාර්ථක WWT එකක අත්‍යවශ්‍ය මූලධර්ම 4: Cognitive Challenge: බුද්ධිය හෝ මතකය වෙහෙසවන අභියෝගයක් පැවතීම. Physical C...

("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, සමහර විට ඔබ බොහෝ දෙනෙක් නොදකින, නොවිඳින වෙනස් සිදුවීම් මාලාවක් ඔබත් එක්ක බෙදා ගන්නටයි. ඒ තුළින් ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්‍රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන මගේ සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබේ කරමින්, මෙම තත්ත්වය ගැන යම් දැනුමක්, තොරතුරක් ලබා දීමයි මගේ අරමුණ.) "මම දන්නවා ඕකේ තියෙන්නේ මොනවාද කියලා..." "ෆිල් මහත්මයා, මේ තමයි අපේ Release of Liability ලියවිල්ල. මේ තුළ තියෙන්නේ..." හැමදාම වගේ ලියකියවිලි අත්සන් ගැනීමට පෙර කරන දිගු පැහැදිලි කිරීම කරන්නට අදත් මා සූදානම් වුණෙමි. "ඕන නෑ මයික්, මං දන්නවා ඕකේ තියෙන්නේ මොනවද කියලා! අවුරුදු තිස් හතක් මම කළේ ඔය වගේ නීතිමය ලියකියවිලි හදන එක. මේ පළාතේ ව්‍යාපාර වලින්, සංවිධාන වලින් සියයට හැටකට වඩා නීතිමය ලියකියවිලි හැදුනේ මගේ අතින්, එහෙම නැත්නම් මගේ ආයතනයෙන්. ඒ කියන්නේ මම ඒවා නැවත විමසීම් කළ ඒවා. මං දන්නවා ඕකේ කියන්නේ..." ඔහු මගේ අතේ තිබෙන ලියවිල්ලේ ඇති කරුණු එකක් නෑර බලාගෙන කියවනවා වගේ කියාගෙන ගියේය. "දෙන්න, මං අත්...

මතකය අපට පුදුමාකාර දේ කරයි. ඇතැම් විට සිදු නොවූ දෙයක්, "සිදුවූවාක් මෙන්" අපගේ මනසට දැනෙන්නට පුළුවන. ඩිමෙන්ෂියාව හා ඇල්සයිමර් සමඟ ජීවත්වන්නන් තුළ බහුලව දකින, එහෙත් පවුලේ අයට දැඩි ව්‍යාකූලත්වයක් ඇතිකරන False Memory සහ Confabulation පිළිබඳව විමසා බලමු. පුද්ගලික අත්දැකීමක් සහ මිතුරියගේ පණිවිඩය 2004 සුනාමි ව්‍යසනයෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ආදරණීය මිනිසුන්ට උපකාර කිරීමට බ්‍රිතාන්‍යයේ සිට පැමිණි මගේ හිතවත් සෞඛ්‍ය වෘත්තික මිතුරියක් මෑතකදී මට එවූ පණිවිඩයක්: "Hi Mahesh... I wanted to share some difficult news - I've been diagnosed with Alzheimer's disease... but what I have had is thinking that I’ve done something but actually I haven’t." තමන් නොකළ දෙයක් කළ බව තදින්ම දැනීම සහ විශ්වාස කිරීම, ඩිමෙන්ෂියාවේදී මතකය තුළ සිදුවන ඉතා සංවේදී වෙනස්කමකි. උදාහරණ: මියගිය තම පියා සමඟ ඊයේ කතාබහ කළ බව දැඩිව විශ්වාස කිරීම. රෝහලේ දින ගණනාවක් ගතකළ අයෙකු ඊයේ විනෝද චාරිකාවක් ගිය බව ස්ථිරවම පැවසීම. False Memory සහ Confabulation අතර වෙනස කුමක්ද? | ලක්ෂණය | False Memory (ව්‍යාජ මතකය)...

ඩිමෙන්ෂියාව හෝ ඇල්සයිමර් වැනි තත්ත්වයක් සමඟ ජීවත්වන ආදරණීයයෙකුට සාත්තු කිරීමේදී යොදාගත හැකි වටිනා චිකිත්සීය උපක්‍රමයක් වන්නේ "චිකිත්සීයව බොරු කීම" (Therapeutic Fibbing) යි. ඔව්, එය බොරු කීමක් වුවද, එය කරන්නේ රෝගියා රැවටීමට නොව, ඔවුන්ගේ දැඩි මානසික වේදනාව සමනය කිරීමට සහ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමටයි. ඇයි මෙහෙම "බොරු" කියන්නේ? ඩිමෙන්ෂියාවේ ඇතැම් අවස්ථාවලදී රෝගීන්ට තමන් කවුද, තමන්ගේ වයස, තමන් ඉන්නේ කොහේද යන්න අමතක වීම හෝ කාලය හා පරිසරය ගලපා ගැනීමට නොහැකි වීම සිදුවේ. තම සැමියා අපගේ සායනයට කැඳවාගෙන එන මවක් "මේ මගේ මල්ලි"* කියා හඳුන්වා දෙන අවස්ථා ඇත. එකම ඇඳේ නිදාගන්නා තම බිරිඳ "සතුරෙකු" ලෙස සිතා පහරදීමට තැත් කරන අවස්ථා ඇත. වයස අවුරුදු අනූව ඉක්මවූ මිත්තණියක්, තමන් අවුරුදු දහනවයක තරුණියක් යැයි සිතමින් "මගේ අම්මා කෝ?"* යැයි අසමින් හඬා වැටෙන අවස්ථා ඇත. ඩිමෙන්ෂියාව නිසා රියදුරු බලපත්‍රය අවලංගු කළ පියෙක්, තමන්ට වැඩට යාමට අවශ්‍ය යැයි කියමින් වාහනයේ යතුර ඉල්ලා කලබල කරන අවස්ථා ඇත. මෙවැනි සංවේදී අවස්ථාවලදී "ඔයාට දැන් වයස 90ක්, අම්මා නැතිවෙලා ...