test

මතකය අඩුවීමේ අවදානම සීමා කරමින් බුද්ධිමය හැකියාව හා මතක ශක්තිය (Cognitive Health) දියුණු කරගත හැකි විද්‍යාත්මක උපක්‍රමයක් වන ද්වි-කාර්ය ක්‍රියාකාරකම් (Dual-Task Activities - DTAs) පිළිබඳව විමසා බලමු. ශාරීරික ව්‍යායාම විද්‍යාව තුළදී මෙය Simultaneous Cognitive and Exercise Training (SCET) ලෙසද හඳුන්වයි. මොනවාද මේ DTAs (Dual-Task Activities)? Dual-task activities are combined cognitive and physical activities performed intentionally and simultaneously. (දැනුවත්ව සහ එකවර සිදුකරනු ලබන කායික හා බුද්ධිමය/සංජානනීය ක්‍රියාකාරකම්වල එකතුවකි.) උදාහරණ: නර්තන අනුපිළිවෙලක් සිතින් මතක් කරගනිමින් නර්තනයේ යෙදීම. වේගයෙන් ඇවිදින අතරතුරේ ගණිත ගැටළු විසඳීම හෝ වචන අනුපිළිවෙලක් පසුපස සිට ඉදිරියට කීම (Reverse spelling / Counting backwards). සාර්ථක DTA එකක් සඳහා අත්‍යවශ්‍ය කරුණු 4ක් ප්‍රයෝජනවත් DTA ක්‍රියාකාරකමක් සම්පූර්ණ වීමට නම් පහත ලක්ෂණ සපුරාලිය යුතුය: Cognitive Challenge: බුද්ධිය, මතකය හෝ ස්මරණය වෙහෙසවන අභියෝගාත්මක සංජානනීය අංගයක් පැවතීම. Physical Component: ශාරීරික ව්‍යායාමයක් හෝ කායික ව...

ඩිමෙන්ෂියා සාත්තු සත්කාරයේදී ප්‍රජාව අතරින් නිරන්තරයෙන් මතුවන වැදගත්ම සායනික හා ප්‍රායෝගික ගැටළු ත්‍රිත්වයකට පිළිතුරු විමසා බලමු: 1. ඩිමෙන්ෂියාව සඳහා ජානමය (Genetics) බලපෑමක් තිබිය හැකිද? ඔව් , ඩිමෙන්ෂියාව ඇතිවීම කෙරෙහි ජානමය සාධක බලපෑම් කළ හැක. එහෙත් පවුලේ කෙනෙකුට ඩිමෙන්ෂියාව වැළඳුණු පමණින්, ජානමය සබඳතාවක් ඇති අනෙක් අයට අනිවාර්යයෙන්ම ඩිමෙන්ෂියාව වැළඳෙන්නේ නැත. ජානමය බලපෑම ප්‍රධාන අවස්ථා තුනක් යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ: A) පරම්පරානුගත උරුමය (Inheritance): පරම්පරාවෙන් ලැබෙන ජානමය සාධක සහ පාරිසරික/චර්යාමය සාධක එකතු වීමෙන් අවදානම වැඩි විය හැක. කෙසේ වෙතත්, පාරිසරික සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්න ජීවන රටාවන් නිසි ලෙස පාලනය කරගතහොත් අවදානම අවම කරගැනීමට හෝ පමා කරගැනීමට හැකියාව පවතී. B) ජාන විකෘති වීම් (Genetic Mutations): මොළය තුළ ප්‍රෝටීන නිපදවීමට සහ ක්‍රියාකාරිත්වයට දායක වන PSEN1, PSEN2, සහ APP වැනි ජානවල සිදුවන හදිසි විකෘතිතා නිසා අසාමාන්‍ය ලෙස ඇමයිලොයිඩ් පට්ටිකා තැන්පත් වී ඩිමෙන්ෂියාව ඇතිවීම වේගවත් විය හැක. C) අවදානම් ජාන (Risk Genes - APOE): වඩාත් ප්‍රචලිත APOE-e4 වැනි අවදානම් ජාන උරුම...

("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය സാයනික පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්‍රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබ සමඟ බෙදාහදා ගනිමින් ප්‍රජා දැනුවත්භාවය සහ මානුෂීය සහකම්පනය ගොඩනැගීමටයි.) එදා බ්‍රහස්පතින්දා. වේලාව සවස දෙකයි පනහට පමණ විය. වැඩසටහන නිමා කිරීමට පෙර, සේවාලාභීන්ගේ භාරකරුවන් පැමිණ ඇත්දැයි බලා කෙටි කතාබහක යෙදීමට මා අමුත්තන්ගේ විවේක කාමරය (Family Lounge) දෙසට ගියෙමි. ජීවිතයේ මා දකින සංවේදීම මෙන්ම උණුසුම්ම ආදර බැඳීම් දරා සිටින බිරින්දෑවරුන් සහ දරුවන් කෝපි රස විඳිමින් සුහද කතාබහක නිරතව සිටියහ. "ආ... කොහොමද අපේ කට්ටිය? ඔය තව ටිකක් තියාගන්නකෝ! අපි එයාලව තියාගත්තනේ දශක තුන හතරක්ම!" ලෝරා නෝනා සුපුරුදු සිනහවෙන් යුතුව කෑගැසුවාය. "ඔව් ඔව්, කතාව ඉවර කරගන්න. එයාලා එළියට එන්නේ තව විනාඩි දහයකින්." මා සිනාසෙමින් පිළිතුරු දුන්නෙමි. මගේ වැඩසටහනේ රැඳී සිටින මේ පිරිමි සේවාලාභීන් අතර දකුණු ඇමරිකාවේ ජනප්‍රිය DJ වරයෙකු වූ අයෙක්, කැනේඩියානු රෝහල් පද්ධතියක කළමනාකාරිත්වය දැරූ මහත්මයෙක්, එලිසබ...

("නොබැඳුනු මනසක විත්ති" විශේෂාංගය තුළින් මා උත්සාහ කරන්නේ මගේ වෘත්තීය සායනික පරිසරය තුළ දිනපතා මා අත්විඳින, ඩිමෙන්ෂියාව සහ ආශ්‍රිත තත්ත්වයන් සමඟ ජීවත්වන සේවාලාභීන්ගේ සැබෑ අත්දැකීම් ඔබ සමඟ බෙදාහදා ගනිමින් ප්‍රජා දැනුවත්භාවය සහ මානුෂීය සහකම්පනය ගොඩනැගීමටයි.) අද අඟහරුවාදා, අපේ සේවා පරිසරය තුළ වඩාත්ම කාර්යබහුල මෙන්ම වර්ණවත් දවසකි. අඟහරුවාදා සහ බ්‍රහස්පතින්දා දින වෙන්වන්නේ ඩිමෙන්ෂියාවේ මධ්‍යම හෝ උග්‍ර මට්ටමේ (Moderate to Severe Dementia) සේවාලාභීන් වෙනුවෙනි. උදෑසන නවය වන විට තම ආදරණීය බිරිඳ හෝ සැමියා අපගේ සායනික සත්කාර වැඩසටහනට භාර දී, සාත්තු සත්කාරක සහකරුවන් අප සමඟ කෙටි කතාබහක යෙදී දවසේ වැඩකටයුතු සඳහා පිටත්ව යති. මේ, එලෙස තම බිරිඳ භාරදීමට පැමිණි විලියම් (William - සේවාලාභීන්ගේ පෞද්ගලිකත්වය උදෙසා නම් මනඃකල්පිත කර ඇත) මහතා මා සමඟ බෙදාගත් සිනහව සහ කඳුළු පිරි සංවේදී කතාවයි. උණුසුම් දිනයක අමුතු පාතරසය දිගු රැවුල අතගාමින් සිනහමුසු මුහුණින් විලියම් මහතා කතාව ආරම්භ කළේය: *"මයික්, මට ඔයාට කියන්න වෙනස්ම කතාවක් තියෙනවා. ගිය අඟහරුවාදා හරිම රස්නේ දවසක්නේ. මිදුලේ තණකොළ හොඳටම ව...